wat Banksy, Monet en Oliver Beer ons vertellen over onze natuur
Een blogpost bij de podcast "Tussen Kunst en Onze Natuur"
De wereldberoemde schilderijen van Claude Monet, maar dan geschonden doordat Banksy en mensenlijk afval in heeft geschilderd.
Twee winkelwagens drijven in het water en een oranje-witte verkeerskegel steekt boven het wateroppervlak uit. Banksy heeft Monets geliefde vijver van Giverny gevuld met het afval van onze consumptiesamenleving en hem vervolgens in een zwaar vergulde lijst gezet. Het werk heet Show Me the Monet.
Natuur als ideaalbeeld en wat we er van hebben gemaakt
In onze podcast Tussen Kunst en Onze Natuur onderzoeken Marcel Collignon en ik hoe kunst onze verhouding tot de natuur weerspiegelt en vormt. Hoe beelden die we maken en bekijken iets onthullen over hoe we ons tot de wereld verhouden. Over wat we koesteren, wat we negeren, en wat we langzaam kapotmaken terwijl we denken dat het wel goed komt.
Monets Nymphéas (waterlelies) zijn in dat gesprek een ideaaltype. Hij schilderde zijn tuin in Giverny tientallen jaren lang, steeds hetzelfde water, steeds hetzelfde licht, steeds weer anders. Het was een daad van aandacht. Van toewijding. Van liefde voor het vergankelijke.
Die schilderijen hangen nu in de mooiste musea ter wereld. We vinden ze prachtig. We kopen er kaarten en mokken van. Maar ondertussen dumpen we afval in die natuur die we het ene moment vereren en bewonderen, maar daarna met hetzelfde gemaakt weer achteloos een plastic wikkeltje of een peuk om straat of in de natuur weggooien.
De klap van Banksy
Banksy is een meester in precies die wrijving zichtbaar maken. Hij neemt iets dat we heilig verklaren het kunstwerk, de natuur, de nostalgie en confronteert ons met de realiteit die we liever niet zien. Show Me the Monet is geen nihilistisch werk. Het is een liefdesbrief die ook een aanklacht is. Je kunt dit werk niet bekijken zonder gelijktijdig te voelen: dit is mooi, en dit is wat we ervan maken. Die twee waarheden bestaan naast elkaar, in hetzelfde beeld, in dezelfde vergulde lijst.
Dat is wat kunst kan doen wat statistieken en rapporten niet kunnen: het raakt je tegelijk in je gevoel voor schoonheid én in je schaamte. Het maakt de kloof voelbaar, niet alleen begrijpelijk. In onze podcast vragen we altijd: wat doet dit met jou? Wat roept dit op, in je lichaam, in je hart? Want pas als iets ons echt raakt, verandert er iets in hoe we kijken en handelen.
En dan: Oliver Beer luistert naar Giverny
Tegenover Banksy's confrontatie staat iets heel anders, maar minstens zo bijzonder. De Britse kunstenaar en componist Oliver Beer reisde af naar Giverny en deed iets wat Monet zelf nooit kon doen: hij luisterde naar de vijver. Onder water. Met een microfoon.
Die opnames nam hij mee naar Londen. Daar werden ze afgespeeld via luidsprekers onder een horizontaal doek, waarop hij gekleurd pigmentpoeder had gestrooid. Het geluid van Monets vijver liet het pigment trillen, bewegen, patronen vormen. Geen penseel. Geen intentie. Alleen trilling. De natuur schildert zichzelf.
De werken die hij maakte in dezelfde afmetingen als Monets grote Nymphéas zijn golvende, geometrische composities in blauw, groen, roze en paars. Niet weergegeven, maar gehoord. Letterlijk de resonantie van die plek, vastgelegd op doek.
Drie kunstenaars, één vijver, één vraag
Wat ons zo fascineert aan deze drie Monet, Banksy en Beer, (zie hier meer van zijn werk in deze video), is dat ze allemaal vanuit een andere positie hetzelfde water instappen. Monet kijkt. Steeds opnieuw, met eindeloze geduld, op zoek naar het licht dat nooit hetzelfde is.
Banksy laat zien wat we van dat water hebben gemaakt. Hoe we tegelijk kunnen bewonderen en vervuilen.
Waterlelies met de Japanse brug van Claude Monet
Beer luistert. Hij geeft de vijver een stem en ontdekt dat de natuur al die tijd al een taal had, als we maar stil genoeg waren om haar te horen.
Misschien zit daarin wel de kern van alles waar onze podcast over gaat. De crisis in onze verhouding tot de natuur begint bij aandacht of het gebrek daaraan. We kijken, maar zien niet. We waarderen, maar luisteren niet. We idealiseren Monets vijver terwijl we onze eigen sloten volstorten.
Banksy drukt ons met onze neus op de feiten. Beer laat ons voelen dat er nog iets anders mogelijk is: een verhouding tot de natuur die niet begint bij beheersen of bezitten maar bij luisteren. Bij je laten raken door wat er al is.
Luister je mee?
In deze aflevering van Tussen Kunst en Onze Natuur bespreken Marcel en ik al deze werken en wat ze met ons doen. Wat roept Banksy's beeld op? Wat gebeurt er als je de vijver van Giverny hoort in plaats van ziet? En wat heeft dat te maken met hoe wij ons verhouden tot de wereld om ons heen?
En vertel ons: wat doet dit met jou?
"Tussen Kunst en Onze Natuur" is een podcast van Leonie Mijnlieffen Marcel Collignon over de relatie tussen kunst, mens en natuur. Nieuwe afleveringen verschijnen op Spotify.