Van afval naar sacraal

El Anatsui en de heilige taal van kleur

Het goud is meteen wat in het oog springt naast het rood, zwart en andere kleuren erin zijn verwerkt. Je staat voor een groot, golvend wandkleed. Het hangt in plooien zoals zware zijde zou hangen, het valt en vouwt zich als een gewaad. En aangetrokken door de schakeringen van kleur kom je dichterbij.

Het zijn flessendoppen. Duizenden en duizenden platgeslagen aluminium flessendoppen, aan elkaar geregen met koperdraad. Afval. Weggegooid door mensen, van de straat geraapt, uit zakken gehaald die tussen de bosjes werden gevonden.

Wie is El Anatsui?

El Anatsui werd in 1944 geboren in Ghana en woont en werkt in Nigeria. Vanaf 1999 maakt hij reusachtige wandsculpturen van gebruikte flesdoppen en sluitzegels, samengevoegd met koperdraad — geworteld in de Afrikaanse beeldtradities, maar tegelijk universeel in hun impact. Zijn werken hangen in het MoMA, het Centre Pompidou en het Stedelijk Museum in Amsterdam. In 2015 ontving hij de Gouden Leeuw voor Lifetime Achievement op de Biënnale van Venetië.

Wat er in die doppen zit

Het bijzondere van Anatsui’s werk is dat de schoonheid en de zwaarte onlosmakelijk aan elkaar verbonden zijn. De wandkleden zien eruit als weelderig textiel en ze vertellen een verhaal over uitbuiting, slavernij en de lange schaduw van het kolonialisme.

De flessendoppen die hij gebruikt zijn niet willekeurig. Het zijn doppen van drankflessen rum, gin, bier. En precies die dranken spelen een duistere rol in de Afrikaanse geschiedenis. Europeanen brachten alcohol mee naar Afrika als ruilmiddel. Drank werd ingeruild voor mensen.

Tegelijkertijd verwijst zijn werk naar het heden: Europa dumpt nog altijd grote hoeveelheden afval in Afrika. Wat wij weggooien, belandt op grote afvalbelten op een ander continent. Dat is de kern van zijn kunst: hij weigert te kiezen tussen mooi en pijnlijk. Hij laat ze naast elkaar bestaan, in hetzelfde beeld, in dezelfde golvende plooien.

Klimt en de heilige taal van kleur

Klimt is een schilder die kleur behandelt als iets sacraals. De goudkleurige vlakken in zijn werk zijn niet decoratief ze verwijzen naar de Byzantijnse mozaïektradities, naar ikonen, naar het idee dat de zichtbare wereld iets van het goddelijke in zich draagt. In De Kus zijn de twee figuren bijna volledig opgelost in een gouden mantel vol bloemen en geometrische patronen. Ze zijn geen individuen meer ze zijn een moment, een samensmelting, een ritus.

Kleur is bij Klimt geen esthetische keuze. Het is een taal. Goud spreekt van het eeuwige. Van wat de tijd overstijgt. Van het sacrale dat in het gewone schuilt. En precies diezelfde taal spreekt El Anatsui alleen maakt hij zijn goud van afval.

Wat dit met ons doet

In onze podcast vragen we altijd: wat doet dit met jou, in je lijf?

Bij Anatsui begint het met bewondering de schaal, het goud, de rijkdom. Het samenwerken en dan tot een werk komen. Bij Klimt is het zachter De Kus nodigt je uit stil te staan bij het sacrale van een liefdeskus, bij wat heilig is in een moment van verbinding.

Samen stellen ze de vraag die ook de kern is van onze podcast: De manier waarop we kijken, verandert hoe we leven. Wat is er bij jou verandert in het kijken naar dit werk?

Luister naar de aflevering via Spotify en vertel ons: wat doet dit met jou?

“Tussen Kunst en Onze Natuur” is een podcast van Leonie Mijnlieff en Marcel Collignon over de relatie tussen kunst, mens en natuur. Nieuwe afleveringen verschijnen op Spotify.

Beseffen dat de ruimte om je heen, meer is dan dat we alleen maar zien

wat Banksy, Monet en Oliver Beer ons vertellen over onze natuur

Een blogpost bij de podcast "Tussen Kunst en Onze Natuur"

De wereldberoemde schilderijen van Claude Monet, maar dan geschonden doordat Banksy en mensenlijk afval in heeft geschilderd.

Twee winkelwagens drijven in het water en een oranje-witte verkeerskegel steekt boven het wateroppervlak uit. Banksy heeft Monets geliefde vijver van Giverny gevuld met het afval van onze consumptiesamenleving en hem vervolgens in een zwaar vergulde lijst gezet. Het werk heet Show Me the Monet.

Natuur als ideaalbeeld en wat we er van hebben gemaakt

In onze podcast Tussen Kunst en Onze Natuur onderzoeken Marcel Collignon en ik hoe kunst onze verhouding tot de natuur weerspiegelt en vormt. Hoe beelden die we maken en bekijken iets onthullen over hoe we ons tot de wereld verhouden. Over wat we koesteren, wat we negeren, en wat we langzaam kapotmaken terwijl we denken dat het wel goed komt.

Monets Nymphéas (waterlelies) zijn in dat gesprek een ideaaltype. Hij schilderde zijn tuin in Giverny tientallen jaren lang, steeds hetzelfde water, steeds hetzelfde licht, steeds weer anders. Het was een daad van aandacht. Van toewijding. Van liefde voor het vergankelijke.

Die schilderijen hangen nu in de mooiste musea ter wereld. We vinden ze prachtig. We kopen er kaarten en mokken van. Maar ondertussen dumpen we afval in die natuur die we het ene moment vereren en bewonderen, maar daarna met hetzelfde gemaakt weer achteloos een plastic wikkeltje of een peuk om straat of in de natuur weggooien.

De klap van Banksy

Banksy is een meester in precies die wrijving zichtbaar maken. Hij neemt iets dat we heilig verklaren het kunstwerk, de natuur, de nostalgie en confronteert ons met de realiteit die we liever niet zien. Show Me the Monet is geen nihilistisch werk. Het is een liefdesbrief die ook een aanklacht is. Je kunt dit werk niet bekijken zonder gelijktijdig te voelen: dit is mooi, en dit is wat we ervan maken. Die twee waarheden bestaan naast elkaar, in hetzelfde beeld, in dezelfde vergulde lijst.

Dat is wat kunst kan doen wat statistieken en rapporten niet kunnen: het raakt je tegelijk in je gevoel voor schoonheid én in je schaamte. Het maakt de kloof voelbaar, niet alleen begrijpelijk. In onze podcast vragen we altijd: wat doet dit met jou? Wat roept dit op, in je lichaam, in je hart? Want pas als iets ons echt raakt, verandert er iets in hoe we kijken en handelen.

En dan: Oliver Beer luistert naar Giverny

Tegenover Banksy's confrontatie staat iets heel anders, maar minstens zo bijzonder. De Britse kunstenaar en componist Oliver Beer reisde af naar Giverny en deed iets wat Monet zelf nooit kon doen: hij luisterde naar de vijver. Onder water. Met een microfoon.

Die opnames nam hij mee naar Londen. Daar werden ze afgespeeld via luidsprekers onder een horizontaal doek, waarop hij gekleurd pigmentpoeder had gestrooid. Het geluid van Monets vijver liet het pigment trillen, bewegen, patronen vormen. Geen penseel. Geen intentie. Alleen trilling. De natuur schildert zichzelf.

De werken die hij maakte in dezelfde afmetingen als Monets grote Nymphéas zijn golvende, geometrische composities in blauw, groen, roze en paars. Niet weergegeven, maar gehoord. Letterlijk de resonantie van die plek, vastgelegd op doek.

Drie kunstenaars, één vijver, één vraag

Wat ons zo fascineert aan deze drie Monet, Banksy en Beer, (zie hier meer van zijn werk in deze video), is dat ze allemaal vanuit een andere positie hetzelfde water instappen. Monet kijkt. Steeds opnieuw, met eindeloze geduld, op zoek naar het licht dat nooit hetzelfde is.

Banksy laat zien wat we van dat water hebben gemaakt. Hoe we tegelijk kunnen bewonderen en vervuilen.

Waterlelies met de Japanse brug van Claude Monet

Beer luistert. Hij geeft de vijver een stem en ontdekt dat de natuur al die tijd al een taal had, als we maar stil genoeg waren om haar te horen.

Misschien zit daarin wel de kern van alles waar onze podcast over gaat. De crisis in onze verhouding tot de natuur begint bij aandacht of het gebrek daaraan. We kijken, maar zien niet. We waarderen, maar luisteren niet. We idealiseren Monets vijver terwijl we onze eigen sloten volstorten.

Banksy drukt ons met onze neus op de feiten. Beer laat ons voelen dat er nog iets anders mogelijk is: een verhouding tot de natuur die niet begint bij beheersen of bezitten maar bij luisteren. Bij je laten raken door wat er al is.

Luister je mee?

In deze aflevering van Tussen Kunst en Onze Natuur bespreken Marcel en ik al deze werken en wat ze met ons doen. Wat roept Banksy's beeld op? Wat gebeurt er als je de vijver van Giverny hoort in plaats van ziet? En wat heeft dat te maken met hoe wij ons verhouden tot de wereld om ons heen?

En vertel ons: wat doet dit met jou?

"Tussen Kunst en Onze Natuur" is een podcast van Leonie Mijnlieffen Marcel Collignon over de relatie tussen kunst, mens en natuur. Nieuwe afleveringen verschijnen op Spotify.

Hoe kunnen we goede voorouders zijn?

Kathedraaldenken en de EuropaHammer van Andreas Rimkus

Door Leonie Mijnlieff

Er staat een hamer in een bos in Otterlo. Niet een gewone hamer, maar een gesmeed ijzeren hamerhoofd van 12,8 ton, 320 centimeter lang, liggend tussen de bomen van het beeldentuin van het Kröller-Müller Museum. En midden in het oog van die hamer groeit een ginkgoboom.

Die boom is het werk. Of beter gezegd: die boom ís het kunstwerk nog niet. Die boom zal het kunstwerk wórden. Over misschien wel honderd, honderdvijftig jaar, als hij groot genoeg is gegroeid om de steel van de hamer te vormen, is het werk klaar. Of in ieder geval: klaarder. Want wie bepaalt wanneer een boom af is?

Dit is de EuropaHammer van de Duitse kunstenaar en smid Andreas Rimkus. En het is een van de meest indrukwekkende voorbeelden van wat we kathedraaldenken kunnen noemen.

Wat is kathedraaldenken?

De bouwers van de middeleeuwse kathedralen wisten dat ze hun werk nooit af zouden zien. De Notre-Dame in Parijs werd meer dan twee eeuwen gebouwd. De Sagrada Família in Barcelona is nog steeds niet voltooid (wel bijna) dat al since 1882. Generaties van ambachtslieden, architecten en bouwers werkten aan iets wat groter was dan henzelf, groter dan hun leven.

Filosoof en auteur Roman Krznaric muntte de term 'kathedraaldenken' als een van de kernstrategieën om een goede voorouder te zijn. Het houdt in dat je aan projecten begint met een tijdsspanne die verder reikt dan je eigen carrière en je eigen leven. Het is het tegenovergestelde van de kwartaalcijfer-cultuur, van het kortetermijndenken waarmee we de meeste problemen van onze tijd hebben gecreëerd.

Kathedraaldenken houdt in dat je plezier hebt om dingen te doen waar je niet onmiddellijk voordeel uit haalt, maar waarvan je weet dat toekomstige generaties zullen kunnen genieten, dingen die de tand des tijds doorstaan.

En precies dat is wat Rimkus heeft gedaan. Alleen niet in steen. In ijzer en hout en tijd.

Een hamer op zeven continenten

De EuropaHammer is geen solitair werk. Het is onderdeel van een wereldomspannend project: zeven gesmede hamers, één op elk continent — Europa, Azië, Afrika, Australië, Noord-Amerika, Zuid-Amerika en Antarctica. Bij elk hamerhoofd wordt een boom geplant die de steel zal vormen terwijl hij groeit. De ginkgo is gekozen vanwege de symboliek: het is een sterke boom die generaties meegaat. Naarmate de boom groeit, vergroeit hij met het hamerhoofd.

In de beeldentuin van het Kröller-Müller Museum staat een sculptuur die pas over meerdere generaties zijn voltooiing zal naderen. Dat is geen beperking van het kunstwerk. Dat ís het kunstwerk.

Rimkus smeedde niet alleen hamer na hamer. Hij smeedde ook zeven spaden — één voor elke plantceremonie. Zeven eerste spades. Zeven begin-momenten. Want zo werkt kathedraaldenken: je begint, wetend dat je het einde nooit zult zien. Dat vraagt iets bijzonders van een mens.

De ginkgo als getuige

De ginkgo is niet toevallig gekozen. Dit is een boom die al meer dan 270 miljoen jaar op aarde bestaat. Hij overleefde de massa-extinctie waardoor de dinosaurussen verdwenen. Er groeien ginkgobomen in Hiroshima die de atoombom van 1945 overleefden en daarna gewoon weer uitbotten.

Een ginkgo plant je niet voor jezelf. Je plant hem voor de mensen die na je komen.

Dat de boom in het oog van de hamer wordt geplant is haast te mooi om waar te zijn. Het oog — die holle ruimte in een hamerhoofd waar normaal gesproken de steel doorheen gaat — is hier de plek van leven, van groei, van toekomst. De hamer als instrument van arbeid en kracht, maar ook als drager van iets levends.

Ontelbare middeleeuwse architecten, timmerlui, schilders en beeldhouwers zagen de kathedralen waar ze aan bouwden nooit voltooid. Kathedralen hadden een planning op de ultralange termijn — niet zelden duurde het langer dan honderd jaar. Rimkus brengt datzelfde principe terug in de hedendaagse kunst. En hij vraagt ons: kun jij iets beginnen waarvan jij het einde niet zult zien?

Wat dit met ons te maken heeft

Als coach en creatief therapeut werk ik veel met mensen die vast zijn gelopen. Mensen die uitgeput zijn door een leven van presteren, van korte termijn, van aantonen en bewijzen. Mensen die zijn vergeten wat het is om iets te doen omdat het de moeite waard is — niet omdat het rendeert.

De EuropaHammer raakt me elke keer als ik eraan denk. Niet omdat het groot is (hoewel het dat is). Maar omdat het gaat over overgave. Over het loslaten van controle over de uitkomst. Over een daad van vertrouwen in de toekomst.

Kathedraaldenken is niet alleen denken aan de korte termijn, maar verder vooruitkijken naar de impact die je kunt maken over generaties heen. Hoeveel van wat wij doen — in ons werk, in onze relaties, in onze keuzes — is ingegeven door angst voor de korte termijn? Door behoefte aan direct resultaat? En hoeveel durven we te doen vanuit een dieper vertrouwen: dit is goed, ook al zie ik de vruchten er nooit van?

Ambacht als verbinding met de toekomst

Er is nog iets in het werk van Rimkus dat me bijblijft: het is met de hand gesmeed. Door iemand die de eeuwenoude kunst van het smeden levend wil houden. Het project is bedoeld om de smeedkunst levend te houden voor toekomstige generaties.

Ambacht als doorgeefluik. Kennis die van hand tot hand gaat, van generatie op generatie. Precies zoals de boom van generatie op generatie zal groeien.

Er zit iets diep menselijks in dit verlangen: iets achterlaten dat groeit. Niet een monument van steen — koud en stilstaand, maar iets dat ademt, dat reageert op de seizoenen, dat langzaam maar zeker zijn bestemming nadert. Dat is een ander soort hoop dan we gewend zijn.

Tot slot: beginnen zonder te weten hoe het afloopt

Ik ben geen smid. Maar ik herken het verlangen dat in de EuropaHammer zit. Het verlangen om iets te doen dat verder reikt dan jezelf. Om zaad te zaaien in de wetenschap dat je de oogst niet zult meemaken — maar dat er oogst zál zijn.

De voorbeelden van langetermijnprojecten spelen zich vaak af in het domein van science-fiction of experimentele kunst. Terwijl we ze zouden moeten inzetten als het gaat om het terugdringen van klimaatverandering, systemische ongelijkheid en het herstel van ecosystemen.

Misschien begint kathedraaldenken klein. Met een gesprek dat je voert, wetend dat de ander er pas over tien jaar iets mee doet. Met een boom die je plant in een tuin die je straks verlaat. Met werk dat je doet vanuit overtuiging, niet vanuit bewijs.

Als je ooit in de buurt van Otterlo bent: ga naar het Kröller-Müller. Loop de beeldentuin in. Zoek de hamer. Kijk naar de boom die erin groeit.

En vraag jezelf af: wat plant ík, dat na mij blijft groeien?

Wat als we de natuur als heilig zouden bestempelen?

Konden we Trump maar ff naar de maan sturen om hem The Overview Effect te laten ervaren. Las net dat astronauten die de aarde zwevend in het luchtledige aanschouwen en daardoor een verschuivende en vaak zelftranscedente ervaring hebben, The Overview Effect heet.

Het lijkt me idd bijzonder om bevoorrecht te mogen zijn om onze kwetsbare aarde zo te mogen bekijken. Het is zo'n uitzonderlijke planeet, met water, wolken en het poollicht (aurora polaris). Zo draaiend in het donker voor de helft beschenen door de zon. Je zou Haar bijna heilig verklaren. Of is dat precies wat ieder van ons zou moeten doen? De aarde en dus de natuur als iets heiligs beschouwen? Ons beseffen hoe fragiel als hier is en dat het een groot web is, waarin alles invloed heeft op elkaar, en daarmee een uitzonderlijke balans heeft.

Onze voorouders die dicht bij de natuur leefden (er zijn stammen en volken die dat nog steeds doen) beschouwden onze natuur als heilig, daarmee dus de aarde en alles en iedereen die erop woont ook.

Zoals bijvoorbeeld de tao en qi, gaat het over levensenergie. Het is heel anders dan ons christelijke kijk, een holistische visie, waarin alles met elkaar verbonden is. Het is het onnoembare, moeilijk te bevatten, letterlijk en figuurlijk.

Het doet me denken aan het werk van Ana Mendieta. Zij noemde zichzelf een body-earth-artist. Quote: “My art is grounded on the belief in one universal energy which runs through all being and matter, all space and time.” M.a.w. Alles is verbonden met elkaar door universele energie. Ik denk dat zij met haar werk het vrouwelijke, het cyclische en het universele probeerde te visualiseren.
Zij maakt namelijk werk waarin haar lichaam zich letterlijk verbindt met de aarde. Het bestaat niet meer, maar wel nog te foto's.

De kracht van getallen.

Runner the numbers

Het plaatje van de half vergane vogel, waar door het ontbindingsproces duidelijk wordt dat wat de vogel gegeten heeft, namelijk plastic voorwerpen zijn dood is geworden, kende ik reeds. Maar ik wist niet dat het van Chris Jordan was.

Het is duidelijk dat Chris met een kritische blik naar zijn eigen land, Amerika, kijkt. Het blijkt een en geëngageerde kunstenaar te zijn die allerlei onderwerpen op geheel eigen wijze pijnlijk aan de kaak stelt. Hij maakt foto’s en bewerkt die. door het onderwerp zodanig te verveelvoudigen dat de nummers kloppen met het verhaal dat hij wil over brengen

Het werk van Chris Jordan spreekt mij niet speciaal aan, maar effect, wanneer je de ondertitel leest, heeft het wel. Namelijk 'Plastic Bottles,' by Chris Jordan depicts 2,000,000 plastic bottles, the number used in the US every five minutes. Op mij heeft het het effect dat heel erg hard binnenkomt dat wat wij consumeren en welke impact dat heeft op het milieu. Dat elke keuze die ik maak als consument, leidt tot iets dat gevolgen heeft voor het milieu.

Zoals je ziet bij onderstaande foto is de aarde in het midden omringd, als een soort aardatmosfeer, helemaal bestaande uit olievaten. Titel: “Olievaten”, 2008 (152x152cm) Toont 28.000 olievaten van 42 gallon, de gemiddelde hoeveelheid olie die elke twee minuten in de VS wordt verbrand (statistiek van 2008).

Luistere hier naar de podcast: https://open.spotify.com/episode/7C3qedUwEs6EipoqtNhIJX?si=qz3PP7PTSfqWvHvGGU1nXg&t=0&pi=Bj1laWC9TN2Nb

En bij “Toothpicks” zijn het 100 tandenstokers, met deze foto laat hij zien hoeveel bomen er gekapt worden voor het uitprinten van mail. Onderstaande kunstwerk lijkt een veld met koren maar het zijn tandenstokers en dan te bedenken dat voor nog veel meer dan alleen tandenstokers en papier bomen worden gekapt. Het belang van recyclen van papier wordt dan maar weer eens helder voor mij.

Oog in oog met een beer

Zorgt je nietig voelen ervoor dat je je meer verbonden voelt met de natuur?

Dit was het werk in de goede en urgente tentoonstelling “Wij zijn de Natuur” in Singer Laren dat me het meest trof. Wat maakt dat de Kodiak Bear #1 van Dean West me zo raakt?

De enorme beer vult het hele beeld, ik sta oog in oog met hem. Misschien omdat ik me zo klein ging voelen ten opzichte van dit enorme, krachtige en wilde dier, die in het echt 3 meter groot is wanneer hij op zijn achterste benen staat. Het gaf me een gevoel van nietigheid. Zijn priemende ogen kijken mij indringend aan. Het is alsof ik me besef dat dit oeroude wezen me in één seconde kan wegvagen. Geen relativering, geen ontsnappen. Alleen maar die overweldigende aanwezigheid.

En ook kwam ik al mijmerend bij een werk van Caspar David Friedrich uit. Een Duitse schilder uit de Romantiek, een schilderstijl uit 19e eeuw, die de mens altijd klein neerzette tegenover een oneindige natuur. Zijn Wanderer über dem Nebelmeer – een man die uitkijkt over een zee van mist – laat precies datzelfde gevoel zien: klein zijn, verloren bijna, en tegelijk onderdeel van iets groters.

Wat Friedrich met penseel en mist deed, doet Dean West fotografie met een dier. Bij Friedrich zien we een figuur in beeld, iemand over wiens schouder we meekijken, naar de immense wereld. We staan nu inmiddels ook boven de natuur zoals we dat inmiddels gewend zijn en gewoon is geworden. Een wezen dat zich buiten de natuur plaatst. Bij West staan we op gelijke voet met een immens dier. Wij staan nu alleen in de schoenen van de wandelaar en dit keer kijkt de natuur terug.

En dat samen vallen met de ogen van de beer gaf mij een nederig gevoel. Het bracht mij naar een niveau brengt waarin je je meer onderdeel voelt of bent van de natuur. Ik voelde hoe je klein voelen ten opzichte van een dier mij iets meer op mijn plek zet. Want ik voel me vaak juist niet onderdeel van de natuur, maar iets anders dat zich moeilijk laat omschrijven. Wat mij betreft is het ook lastig vanuit mijn woning met stenen muren, in de stad in een land met relatief weinig natuur. Ik ben me bewust van het feit dat ik onderdeel van de natuur, maar dat ook echt zo ervaren is echt iets anders.

Luister hier naar de podcast over deze kunstwerken: https://open.spotify.com/show/4PaEBidsym8n9GQ6AoB963?si=HcOB07HwS5ua9mr67OXm5g

Graag hoor ik hoe jij dat beleeft of ervaart?

Waarom met een glimlach autoruiten inslaan een feministisch kunstwerk is.

Ik was enige tijd geleden naar de tentoonstelling 'Hit Me With a Flower' in het Stedelijk Museum van Schiedam een bitterzoete tentoonstelling over vrouwelijkheid. "Een oogstrelend zoete tentoonstelling die diversiteit in de maatschappij glorieus viert. Ook is het een eerbetoon aan ‘meisjeskunst’, een term die vaak denigrerend is bedoeld, maar nu als geuzennaam wordt gebruikt", zoals het museum het zelf omschrijft.

Ik moest bij de titel meteen denken aan het legendarische videowerk van Pipilotti Rist, 'Ever Is Over All'. En tot mijn blijdschap was deze video ook te zien daar.

Wat zie je?

Op het ene scherm loopt een jonge vrouw in een zwierige blauwe jurk en rode schoenen. In haar hand houdt ze een lange bloem (Kniphofia, ook wel vuurpijl genoemd). Tot verrassing van de kijker begint ze achteloos autoruiten in te slaan met de bloem terwijl ze verder loopt. In plaats van dat ze wordt tegengehouden, glimlacht een passerende vrouwelijke politieagent goedkeurend naar haar (briljant is mijn ogen).

Op het andere scherm zijn er vertraagde, dromerige beelden van dezelfde bloemen te zien, die zachtjes in een veld wiegen.

Op 8 maart zag ik een foto van bord genomen tijdens de vrouwenmars met de tekst: "kijk niet zo boos". Dit is precies waar dit werk voor mij over gaat. Het beeld dat we hebben over vrouwen. We moeten suikerzoet zijn en agressie hoort daar niet bij.

De serene houding en kleding van de vrouw, gecombineerd met haar destructieve daad, daagt traditionele ideeën uit over hoe vrouwen zich ‘behoren’ te gedragen. De glimlachende politieagent zet deze verwachting verder op zijn kop en suggereert mogelijk een verborgen vorm van solidariteit of rebellie binnen het systeem.

Beyonce heeft zich trouwens laten inspireren door haar in de video Hold Up. (Trouwens ook door Bill Viola met Ascention)

Geluid aan.

Groene Kathedraal

De natuur alS helend medicijn

Toen ik voor Waldsteig (Bospad) van Kiefer stond gaf mij dit het gevoel in het bos te wandelen tijdens een mooie herfstdag. Je ziet de zon zo schitteren door de ritselende goudgele bladen. Als je dichterbij komt zie je ook echte bladeren erin verwerkt. Het werk van is een ode aan de helende werking van de natuur. Het geeft mij een veilig gevoel zo onder dat gouden dak, en het doet me denken aan een groene kathedraal.

De titel is afkomstig van het gelijknamige boek van de schrijver Stifter uit 1845. Als ik Chatgtp om een uittreksel van dit boek vraag, blijkt het over een emotioneel getormenteerde man, genaamd Viktor, te gaan (deprie of burn-out, zouden we nu zeggen). Dokters in die tijd zagen er nog heil in om mensen de natuur in te sturen. Zo word deze man het bos in gestuurd en komt terecht bij een boswachtersfamilie. De natuur, die eerst een toevluchtsoord leek, wordt een bron van wijsheid en kracht. Uiteindelijk vindt hij rust en geluk in een eenvoudig bestaan, weg van de drukte van de samenleving.

Thema’s in het verhaal

• Natuur als genezende kracht: De eenzaamheid en grootsheid van de natuur helpen om zijn innerlijke onrust te overwinnen.

• Eenvoud en authenticiteit: Het contrast tussen Viktor’s eerdere levensstijl en het eenvoudige leven van de boswachtersfamilie laat zien hoe ware vreugde niet afhankelijk is van rijkdom of status.

• Persoonlijke transformatie: Viktor maakt een spirituele groei door en ontdekt wat echt belangrijk is in het leven.

Volledige grootte weergeven

Ook zie ik in het bospad een vergelijking met de enorme gotische kathedralen en groene kathedralen. Het heeft iets mystieks en tegelijkertijd doet het me denken aan een gotische kathedraal.

Het karakter Viktor komt dus tot rust en groeit spiritueel gezien in de natuur. De link laat zich raden. De natuur laat zien wat van waarde is en dat het materiële er minder toe doet. Dit is vaak ook een boodschap die in christelijke kerken werd gepredikt.

Zoals hier rechts naast kan zien heeft kunstenaar Marinus Boezem in 1978 het idee voor dit Gotisch Groei Project bedacht. In 1987 plantte hij op uitnodiging van de ingenieurs van de Rijksdienst IJsselmeerpolders (RIJP) 178 populieren (Populus Nigra Italica) volgens de plattegrond van de Notre-Dame van Reims. Je ziet een positief beeld en een negatief beeldvan de platte grond.

Door heen te wandelen in de buurt van Almere.

Handreiking of manipulatie

De Bomen van Giuseppe Penone

Penone (Garessio, 1947) woont en werkt in Turijn. Als boerenzoon raakte hij al vroeg in zijn leven gefascineerd door natuurlijke processen. In de jaren zeventig was Penone de jongste vertegenwoordiger van de arte povera-beweging in Italië. Ook toen al koos hij de natuur als zijn muze en grootste inspiratiebron.

Net als andere arte povera-kunstenaars maakt Penone gebruik van eenvoudige materialen, waarin de handeling van de scheppende kunstenaar altijd het belangrijkste element is. De boom is voor Penone al tientallen jaren lang het motief in zijn kunst. Voor zijn bomen, die volgens Penone al een perfect beeld opleveren, is dan ook de hoofdrol weggelegd in zijn werk. Hij zeg over bomen: ‘Ik voel het bos ademen, en hoor de trage, gestage groei van het hout. Ik stem mijn ademhaling af op die van de groene wereld om mij heen, ik voel de beweging van de boom onder mijn hand die ik op de stam heb gelegd.’

Ik wil stilstaan bij 2 kunstwerk dit werk Biforcazione (Tweesprong): Een meterslange bronzen tak, nauwelijks van een echte te onderscheiden. Precies daar waar een jonge twijg vertakt, drukte Giuseppe Penone zijn hand in het brons. Water uit de tak stroomt in de afdruk in een oneindige cyclus.

Deze hand afdruk roept bij mij de vraag op. Is hier een verbeelding van de mens die verbind met de natuur of is het een beeld waarbij het menselijk ingrijpen en manipuleren wordt verbeeld? Wat denk/ voel jij?

En de titel “Tweesprong” waar verwijst dat naar? Dat wij als mens op een tweesprong staan en moeten gaan kiezen waar we naar toe willen met het milieu, dat het nu of nooit is? Dat komt bij mij boven.

En dit werk Repitere in Bosco met enorme nauwkeurigheid zijn de takken die uit een boom groeien door de ringen van een boomstam heen weer “uitgehouwen”. Het doet je beseffen hoe enorm ingenieus de natuur en zijn processen in elkaar zit.

Giuseppe Penone – Ripetere il bosco (Repeating the Forest),

De 4 elementen Aarde, Water, Vuur en Lucht in relatie tot mens, natuur verbeeld in de kunst.

De 4 elementen Aarde, Water, Vuur en Lucht in relatie tot mens, natuur verbeeld in de kunst.

De videokunstenaar kunstenaar Bill Viola werkt veel met water, zoals je kan zien in de video hieronder. De man springt in het water met zijn armen wijd. Zo doet deze figuur mij denken aan het aloude beeld van de gekruisigde Jezus. Water staat zuiverheid en Jezus nam al onze zonden weg, wat ook een zuivering is. De bubbels die opstijgen verwijzen naar mijn idee dan weer het opstijgen van Jezus of het trancedente. De titel van het werk is Ascension wat Hemelvaart betekent.

Ze worden ook toegepast op emoties, mensbeeld of delen in het lichaam. Denk hierbij aan de uitspraak: “het is een vurig iemand”. Vurige mensen zijn vaak gepassioneerd en dat is dan weer verbonden met het hart.

Bill Viola werkt ook met de vier elementen, daarin wordt de mens onderworpen aan water, vuur, lucht en aarde. Dit werk zag ik tentoongesteld in 2021 bij de Biënnale van De Heilige Driehoek in de kerk die onderdeel is van de route. In vier afzonderlijke nissen waren de vier video’s van het werk (Martyrs) Earth, Air, Fire, Water te zien. Wat een (christelijke verwijzing) heeft naar martelaars.
De vraag die bij rijst is worden we niet allemaal martelaars als de elementen zo uit balans raken door ons toedoen. De elementen lijken ook steeds vaker een disruptie te veroorzaken in ons leven -Los Angels (vuur), Spanje (water en aarde) en de orkaan Helene (lucht) die recent nog over Cuba en Amerika raasde.

De vier elementen in harmonie:
Samen vormen deze elementen een geïntegreerd systeem waarin elk element afhankelijk is van de ander.
- Aarde biedt een plek voor water om te stromen en planten te laten groeien.
- Lucht brengt zuurstof voor leven en stuurt wolken die regen brengen.
- Vuur (zonlicht) voedt fotosynthese en reguleert energiecycli. Maar ook vuur zelf zorgt weer voor vruchtbare aarde.

Wat kunnen we leren van de Elementen?
De vier elementen aarde, water, vuur en lucht zijn dan ook een metafoor voor de interconnectiviteit van de natuur. Ze de leven in en buiten ons en leren ons het volgende:
- Het belang van evenwicht in ecosystemen, ook in het systeem van de mens is balans hierin belangrijk.
- De wederzijdse afhankelijkheid van alle levensvormen.
- De waarde van respect voor de natuurlijke wereld.

Door bewust om te gaan met de elementen en de natuur, kunnen we bijdragen aan een duurzame en harmonieuze toekomst.

Een snelweg naar je gevoel

“Een snelweg naar je gevoel!” zo noemde iemand de uitwerking van kunst in een van mijn trainingen. Dit was een prachtige tentoonstelling die mij raakte en vervulde in het Stedelijk Museum Amsterdam bij de tentoonstelling Unravel The Power and Politics of Textiles in Art.

Vooral dit werkt maakte veel los bij mij. Een werk van Louise Bourgeois een kleine vrouw, gemaakt van stof, die in een ruimte zweeft. De ruimte was zodanig geschilderd en belicht dat het voor mij een gevoel van oneindigheid gaf.

Zwevend in het universum losgezongen van alles in overgave of juist niet? Het gaf me een unheimisch gevoel, een eenzaam gevoel en ook juist weer een gevoel van kwetsbaarheid, schoonheid en zachtheid. Als dat samenkomt wordt het binnen de filosofie ook wel subliem genoemd.

Dus voor mij is dit een subliem kunstwerk ;-)

Wat doet dit werk met jou?

Innovatie & Kunst

Compositie VII van W. Kandinsky

Kunst ontstaat door muziek & muziek ontstaat door kunst?

Vernieuwing in de kunst kwam rond de eeuwwisseling van de vorige eeuw in een stroomversnelling.

Kandinsky is een van de kunstenaars die rond 1910 als eerste een abstract werk maakte. Dat de wereld nog geen abstracte kunst kende, kunnen we ons nu niet meer voorstellen. Zo kunnen we bijvoorbeeld de abstracte vormen, mede ingezet door Mondriaan, niet meer wegdenken uit onze architectuur. Zo hebben we voort gebouwd, door ontwikkelt en omringen wij ons nu dagelijks met vormen en gebouwen, waar we in wonen en werken, die ontsproten zijn uit de gedachtes van kunstenaars van begin vorige eeuw.

Kandinsky ontdekte het abstracte door toeval, maar hij stond er wel open voor om het toe te laten. Zo zag hij zijn eigen werk, dat op de kop stond, in de schemering en zag alleen maar vormen en kleuren. Hierdoor raakte hij zo begeistert. Hij voelde en merkte dat het voor hem daarover ging, door het vormen- en kleurenspel kwam tot de kern van de dingen.

Hij had hele specifieke ideeën over hoe je tot abstractie moest komen. Hij maakte namelijk niet abstract werk om de abstractie, maar hij wilde de essentie van de dingen weergeven. De kunstenaar wilde werken vanuit een ‘vrije geest’ en ontwikkelde hiervoor ook verschillende bewustzijnsoefeningen en meditatieve tekenoefening.

In zijn latere werken liet hij zich inspireren door muziek. Hij noemde zijn werk ‘Composities’. Ritme, klank, vorm en kleur waren de speelmaterialen. Alles moest samenkomen. Daarbij liet Kandinsky zich vooral inspireren door de atonale muziek van componist en vriend Arnold Schönberg. Zoiets moet er dus in de oren van Kandinsky geklonken hebben. Zoals in tegenstrijdigheid van klanken een evenwicht te vinden is, kun je ook contrasterende kleuren naast elkaar plaatsen om harmonie te bereiken.

---

SEDJE HÉMON
Iets later werd Sedje Hemon (1923) geboren. Als joodse zou ze de kampen overleven, maar haar passie voor de viool kon ze, door fysieke pijn die ze daaraan had over gehouden, niet meer volledig bezigen.

Als kind tekende ze altijd al graag, en dat pakte weer op. Ze werkte zoals je kan zien abstract en ik moet zeggen, ik kende haar werk niet, maar in het echt was ik er van onder de indruk toen ik het live zag. Later komt de muziek weer terug in haar kunst. Ze maakte over haar werk rasters en componeerde naar aanleiding daarvan diverse muziekstukken. Luister hier hoe ze onderstaand schilderij omzet in muziek. https://soundcloud.com/sedje_hemon

Hémons RSI preventiecursus, ontwikkelde een ‘herprogrammering van het lichaam’. Vanwege haar in het kamp opgelopen verwondingen kreeg Hémon een diep begrip van het lichaam in relatie tot muziekmaken. Ze leerde anderen pijn te verzachten en voorkomen door het lichaam op een optimale manier te gebruiken. Zeer modern en vooruitstrevend. Gezien muziek op velerlei wijzen wordt ingezet om ziektes te helen, heden ten dagen.

Stage of Being

Verschillende stadia van zijn die wij doorlopen in ons leven werd gezegd, toen ik vroeg naar wat voor ieder de titel van de tentoonstelling betekent. Die kan je ook inderdaad wel terug vinden in de werken van de expositie. Zo is daar het zoeken naar evenwicht en balans in ons leven. Wat het kunstwerk met de drie verstrengelde lichamen van het kunstenaars trio Jocjonjohn verbeeldde. Zie hieronder meer van hun werk.

JocjonJohn is een kunstenaars trio. Drie is een heilig getal, maar men zegt ook two’s company, three’s a crowd. Twee mensen en overeenstemming en evenwicht vinden veel makkelijker al dan met drie mensen. Kom je met z’n drie nog wel vooruit lijkt een van hun video’s de vraag te zijn. In een aantal werken zoals hierboven zie je hun zoektocht hier ook in terug. Hun werk vindt zijn vorm in performance, beeldhouwkunst, fotografie, video, tekenen, schilderen en boeken, met een focus op identiteitskwesties, met name de ambiguïteit tussen het individu en de groep.

Uit de expositie van ‘Sensation’

Jake en Dinos Chapman zijn broers en een kunstenaars duo. Zij maken heftig en vaak aanstootgevend werk, dat afschuw en tegelijkertijd ook een soort nieuwsgierigheid opwekt, je wilt kijken en toch ook weer niet. Dit dualisme kennen we allemaal. (denk aan de files bij een auto ongeluk). Zij laten zich inspireren door Goya en Jeroen Bosch. Zij waren ook onderdeel van de Young Britisch Artist, een groep met nu veelal hele beroemde kunstenaars, zoals Tracey Emin, Marc Quinn en Damien Hirst, (van de schedel met de diamanten. Ik geloof het duurste kunstwerk ooit gekocht van een levende kunstenaar). Hun eerste gezamenlijke tentoonstelling ‘Sensation’ was ook echt een sensatie. Ik heb hem in Berlijn gezien en heb met open mond rond gelopen.

Tracy Emins’ werk ‘My Bed’, veroorzaakte veel opschudding ;-).

Dit is niet het werk waar zij mee doorbrak, dat was ook op ‘Sensation’ met het werk ‘Everyone I Ever Slept With’ 1995, de tent waarin ze alle namen van al haar lovers ooit had genaaid. Ze legt in haar werk letterlijk haar leven net als Louise Bourgeois waar ze mee samen heeft gewerkt. Ze trekt het gewone naar het banale. Door bijvoorbeeld de tent. Wie heeft het in zijn leven nou niet over de liefdes en de avontuurtjes die we gehad hebben. Wie heeft er nou niet een keertje extra lang in bed liggen ranzen, toen we jong en onbezonnen waren.

Louise Bourgeois is een kunstenares uit Frankrijk geboren in 1911 die in 1938 met haar man naar New York verhuisde. Ze is in 2010 overleden. Ook zij legt haar persoonlijke leven in haar kunst. Ze gebruikt het zelfs als een soort therapie. Zo zegt zij hierover dat zij zichzelf bevrijd heeft van haar verleden door kunst te maken. Het was een pittige tante die haar eigen werk soms vernietigde. Haar assistent die ze later had moest het werk soms verstoppen of weghalen om te voorkomen dat het vernield werd door haar, zo boos kon ze worden.

Haar werk gaat over contact, intimiteit, balans, verlies en sexualiteit. De dominantie van haar moeder en de ontrouw van haar vader (zoals een echte fransman betaamt) en de onveiligheid die daar mee gepaard gingen zijn daarin leidend geweest. Haar oeuvre is zo groot dat het moeilijk is om echt iets te kiezen wat representatief voor haar is. Maar in de video hieronder zie je wel een aantal van haar werken.

Gesamtkunstwerk zoals dat heet .

Het werk dat Tracey en Louise samen gemaakt hebben gaat over liefde of je kunnen verliezen in de liefde, de pijn en de woede als het over is. Maar ook over het verlies van een kind of juist het krijgen van kinderen, zijn stadia van vreugde van het leven doorgeven of juist rouw en verdriet bij verlies. Deze momenten en emoties die horen bij het leven.

Pareltjes in vergane glorie.

Samuel Jessurun de Mesquita, lelies, 1916-1917

Afgelopen weekend is de expositie van Escher en zijn leraar en inspirator Samual Jessurun de Mesquita officieel geopend in Paleis Soestdijk. Ik mocht een voorproefje nemen. Deze tentoonstelling neemt je niet alleen mee langs het werk van Escher en zijn leraar, je komt ook langs alle kamers van de koninklijke familie en in de gangen waar destijds de bediendes rondliepen (waar Juliana graag vertoefde). Het leuke van deze tentoonstelling is dat je duidelijk de invloed ziet van zijn leraar De Mesquita. In eerste instantie word je meegenomen langs de werken van De Mesquita en de vroege werken van Escher.

Volledige grootte weergeven

Zebra, 1919 van De Mesquita

In de kunst vind ik het zelf altijd leuk om te zien door wie en door welke stromingen en invloeden de kunstenaar zich heeft laten inspireren. In dit geval is het heel duidelijk De Mesquita. Zoals je kan zien aan het werk zebra en het werk hierboven.

In de beginperiode van Escher valt vooral zijn liefde voor detail op. Er hangen prachtige litho's van mooie doorkijkjes en dorpen, gemaakt naar aanleiding van zijn reizen door Italie. Waarin al duidelijk de hand van Escher zichtbaar is. In zijn latere bekende werk zie je moorse invloeden zoals de Moskee-Kathedraal van Cordoba, die hij bezocht tijdens zijn reizen door Spanje.

Pentedattilo, Calabria, 1930, Escher

'Zwarte pareltjes' tussen vergane glorie. Het gebruik van mezzotinten (zwarte tinten) in de lithografie wordt ook wel 'zwarte kunst' genoemd. En dat is vooral wat je ziet tijdens deze tentoonstelling. Als je verder door het paleis zwerft tref je beneden in de krochten van het Paleis zijn bekendere werk.

De vertrekken van de koninklijke familie zijn overigens nog maar even te zien, want het Paleis dicht gaat en wordt verbouwd tot een commerciële plek. 

Toren van Babel, Escher. Deze houtsnede is uit 1928, een jaar waarin perspectief in zijn werk een belangrijke rol speelt. Escher stelt zich hier als het ware op vanuit het standpunt van God. In vogelperspectief kijken wij neer op de toren, waardoor het focus komt te liggen op de top van de toren. 

Ik heb me vooral verwonderd over de techniek en de precisie waarmee Escher al vanaf het begin werkt. Zo gaandeweg de tentoonstelling krijg je een mooi overzicht van zowel zijn oeuvre als van zijn ontwikkeling als kunstenaar naar zijn beroemde werken.

Ik heb zijn werk eigenlijk nog nooit "live" gezien en was het voor mij bijzonder om zo dicht met mijn neus op bijvoorbeeld het werk 'Drie Werelden' te staan. Wat zo wonderschoon is, is de eenvoud en rust in zijn werk, maar tegelijkertijd zorgt het bij mij voor onrust, omdat er toch zoveel in gebeurt.  Hierdoor is het moeilijk om lang te blijven kijken, maar dat vindt ik van al zijn latere werk. Zeker de beroemde "loops" of soort van "perpetuum mobiles" zorgen altijd weer voor een wauw-moment. Maar nu dus nog leuker omdat je weet waar het zijn oorsprong heeft.

Wie een fan is van het koninklijk huis en/of van Escher moet zeker gaan.

Bekijk hier de trailer van de tentoonstelling.

Drie werelden: de drie werelden zijn: de bomen die weerspiegeld worden in de vijver, de bladeren die op de vijver drijven, en de vis die erin zwemt. Escher was ook gefascineerd door spiegelingen. 
 

Innovatie binnen bedrijven. Hoe het kijken en denken van kunstenaars daarbij helpt.

Dit blijf ik een inspirerende video vinden. Waarom? Het herinnert mij eraan dat waarnemen, in het moment zijn en zien wat zich aandient tot vernieuwing kan leiden. Dit noem ik open staan voor Plan B. Zoals je net gezien hebt bij de TedTalk van Janet Echelman, zij weet haar tegenslag uiteindelijk te transformeren naar inspirerende kunstwerken die over de hele wereld hangen. Door haar aandachtsvolle aanwezigheid voor de vissers, zag zij een nieuwe kans die leidde tot vernieuwende kunstwerken.

Door in het moment aanwezig te zijn met haar aandacht en ziet wat zich aandient en is zij totaal iets nieuws gaan creëeren. En hiermee vervolgens wereld beroemd geworden. Eigenlijk zijn de meeste kunstenaars beroemd geworden met hun Plan B. Ook Piet Mondriaan is niet begonnen met het schilderen van abstract werk.

Wat kan je leren van kunstenaars?

In het moment zijn, waarnemen en creativiteit, zijn de sleutelwoorden om tot vernieuwende ideeën te komen. Waarom zijn deze vaardigheden waardevol voor bedrijven of teams?

1. Waarnemen en de tijd nemen: Kunstenaars nemen de tijd om waar te nemen en nemen de tijd. Waarom is dit van belang voor een team? Vanuit overzicht en meerdere invalshoeken kijken geeft je de mogelijkheid om daaruit te destilleren wat waardevol is voor het werk en het eindresultaat.
2. Vragen stellen: Kunstenaars zijn nieuwsgierig en verdiepen zich in onderwerpen die hen bezig houdt en inspireert. Zij stellen vragen aan zichzelf of de omgeving. Dit is een heel belangrijk onderdeel om tot innovaties en nieuwe ideeën te komen.
3. Creativiteit is een belangrijke kwaliteit om succesvol te worden/zijn. Blijkt uit een enquete onder CEO's door IBM.

De aandachtstrainingen van Artsmart Talks zijn gebaseerd op het aandachtsprincipe en creatieproces van kunstenaars. Zij kijken en denken anders. Door kunst en van het anders denken van de kunstenaar centraal te zetten, worden teams getriggerd anders te kijken en te denken. Resultaat:

• men gaat meer out of the box denken
• meer samenwerken en co-creëren
• beter waarnemen en luisteren naar elkaar, waardoor veiligheid ontstaat. Dit is belangrijk, omdat stress creatieve processen blokkeert.
• zien wat zich aandient, Plan B, dit houdt in luisteren naar je intuïtie.

Toe aan plan B met het team? Klik hier.

loopbaancoach | facilitator teamontwikkeling | co-creatie | anders kijken door kunst | creatieve sessie

Een kijkje door de ogen van Mondriaan en waarom zijn kunst bekijken belangrijker is dan ooit.

Wat velen niet weten is dat Piet Mondriaan ten diepste een wereldverbeteraar was. Hoe zien we dat terug in zijn werk? Laten we eens beginnen met door zijn ogen naar het heden te kijken, dan treffen we angst, chaos, en wanorde aan. Ik weet zeker dat hij verdrietig zou worden, omdat wat hij met zijn kunst beoogde voor de toekomst, wij nog steeds niet bereikt hebben.

Er zijn veel mensen die de vergelijking maken met dezelfde periode in de vorige eeuw. Ook rond het ontstaan van De Stijl, in 1971, was het onrustig. Dat is niet geheel onterecht, want ook toen vonden er door uitvindingen, net als nu allerlei verschuivingen plaats. Denk aan innovaties als de locomotief, electriciteit en de atoomsplitsing. En in de landen rondom Nederland voltrok zich de Eerste Wereldoorlog. Net zoals nu, met uitvindingen als het internet, sociale media en de mobile telefoons, hebben de uitvindingen ook hun schaduwkanten en staan de wereldse verhoudingen weer op scherp.

Ook de ontkerking is in gang gezet. Binnen de kerkleer voelden steeds minder mensen zich thuis. Dus men had minder houvast en net als nu ging men op zoek naar alternatieven. Ook Mondriaan maakte een zoektocht. Hij kwam bij de Theosofische Vereniging terecht. Hun doelstelling waren en zijn: 

1. Het vormen van een kern van de universele broederschap der mensheid, zonder onderscheid van ras, geloof, geslacht, kaste of huidskleur.
2. Het aanmoedigen van de vergelijkende studie van godsdienst, wijsbegeerte en wetenschap.
3. Het onderzoeken van de onverklaarde wetten van de natuur en van de vermogens die in de mens latent aanwezig zijn.

Mondriaan wilt doormiddel van zijn kunst evenwicht, orde en rust scheppen. Om zo tot gelijkwaardigheid te komen. Hij wil zuivere abstracte kunst maken om de toekomstige evenwaardige verhoudingen te laten zien waarnaar de mens moet streven. Het realiseren van evenwaardige verhoudingen zijn voor het leven van het hoogste belang en de zuiver abstracte kunst is hiervoor het lichtende voorbeeld. Hij stelt dat ongelijkwaardigheid is de oorzaak van ellende. De dominantie van het een over het ander of van de een over de ander is volgens Mondriaan de oorzaak van veel wantoestanden in de wereld. 

Mondriaan grondlegger van de De Stijl gingen wel heel ver in hun pretentie de universele waarheid kenbaar te maken met middelen die volgens hen adequater waren dan de mythen en rituelen waarvan de oude religies zich bedienden, inclusief het christendom. Mondriaan was er heilig van overtuigd dat de mensheid tot hoger inzicht zou kunnen komen door het zien van zijn abstracte schilderijen, waarin lijn en kleur, tot in het extreme gereduceerd, de enige betekenisdragers waren: 'Op deze wijze is de kunst dan waarlijk religieus.'

Dit lijkt mij een mooie reden om het werk van Mondriaan eens beter te bekijken en er langer bij stil te staan. Ik hoop dat met wat je nu weet, dat hij streefde naar een evenwichtige samenleving, door de juiste balans te vinden met de primaire kleuren, zwart en wit, dat deze eenvoudig uitziende werken niet zomaar en makkelijk te maken zijn geweest. Sterker, probeer maar eens met rode gele en blauwe vlakken een goed evenwicht te vinden. Het zal niet eenvoudig blijken......

De zoektocht en "spirituele" ontwikkeling richting zijn abstracte kunst is overigens goed te zien als je zijn oeuvre op een rijtje zet. Later in het jaar ga ik naar een overzichtstentoonstelling, maar nu eerst naar de de tentoonstelling met werken van Bart van der Leck en Mondriaan op 2 april in het Gemeentemuseum Den Haag. Wil je mee? Kosten voor een kennismakingsrondleiding zijn € 20,-, meld je hier aan. 

Meer weten: 06 24507084

"Everybody needs at least one window" Isa Genzken

Toen ik voorafgaande aan mijn geplande rondleiding met de ARTsmart CLUB het werk van kunstenares Isa Genzken ging bekijken, schrok ik in eerste instantie. Het werk van haar overzichtstentoonstelling "Mach Dich Hübsch" in het Stedelijk Museum bood nergens houvast. Alhoewel het indruk maakte, kon ik in mijn hoofd nergens aanhaken. Ik voelde me verloren. Hoe kon ik in deze warboel een goed geleide rondleiding gaan geven? 

Even uitleggen wat ik doe:  in mijn werk als coach, trainer en rondleider in musea wil ik mensen stimuleren in hun persoonlijke groei. Dit doe ik door de inzet van kunst en ieders eigen creatieve vermogen. Tijdens mijn rondleidingen, die zeer interactief zijn, ik laat mensen ervaren wat de kunstwerken of de kunstenaar ons wil vertellen en wat we daar zelf van kunnen leren.

Het werk van deze internationaal bekende kunstenares is op zijn zachtst gezegd controversieel. Zij heeft (heerlijk!) lak aan alle conventies. Helaas, ook binnen de kunstwereld zijn deze in hoge mate aanwezig. Ze is dus authentiek en eigengereid. Dat zette me aan het denken: hoe vrij ben ik eigenlijk in mijn doen en laten? Werken en denken vanuit VRIJHEID: doe ik dat? 

Ik kwam erachter dat ik totaal niet vanuit vrijheid en eigenheid naar de aanpak van deze rondleiding keek. En ik besloot het thema vrijheid als leidraad te nemen en mezelf ook meer vrijheid te geven om te kijken wat er zou ontstaan. Niet dat ik er verder niets voor hoefde te doen. Het was evengoed aanpoten om dit goed uit te werken, maar ik had er meer vertrouwen en plezier in gekregen.

Allereerst, had ik besloten, de groep een tekening te laten maken van zijn of haar buurman. De meeste mensen schrikken van zo'n opdracht, daarmee wilde ik ze laten ervaren hoe snel we in de kramp schieten ("moet mooi zijn", "ik kan niet tekenen"). En daarmee dus niet vrij zijn in ons denken. 

EVERYBODY NEEDS AT LEAST ONE WINDOW. Isa's werk is geëngageerd en is gefascineerd door architectuur. Ze maakt veel werken waaruit ramen en vensters te herleiden zijn. Zoals hieronder te zien is. Zij vindt dat iedereen recht heeft op tenminste een venster. 

Wat een mooie gedachte! Gezamenlijk kwamen we er al pratend en luisterend naar elkaar achter: hebben we in ons hoofd niet dat venster? In hoeverre durf jij dit raamwerk voor jezelf te creëren en open te zetten? Een kader dat ons uitzicht biedt op een leven zonder kaders. Is dat werkelijke vrijheid en is dat mogelijk? 

Moeilijke vragen maar het mooie en uitzonderlijke van de mens is dat we uitmate creatief zijn. We hebben eindeloze mogelijkheden en zijn er tegelijkertijd zo goed in om ons erin te bepreken. Bedenk eens dat je toegang hebt tot een venster dat ons (ver)leidt naar buiten, andere oorden en nieuwe ideeën! Minder conformeert aan je eigen opgelegde overtuigingen en belemmeringen. Om vrij te zijn van onze eigen opgelegde angsten heb je lef nodig, net als Isa. Hoe zou je zijn als je daar meer aan toe geeft en expressie aan durft te geven. De rondleiding was een succes mede doordat had losgelaten dat ik het wel goed moest doen. Zo ontstond er meer plezier en had ik een open, nieuwsgierige blik waarmee ik de ben rondleiding in gegaan.

Mijn mantra wordt dan ook de komende tijd: "ik heb VRIJHEID". Als ik dat tegen mezelf zeg voel ik meteen meer energie en vertrouwen. Nieuwsgierig naar wat ik kan betekenen voor de creativiteit van je team of wil je ook eens mee het museum deze interactieve rondleiding ervaren, ga dan een mee met de ARTsmart CLUB. Gewoon nieuwsgierig kijk dan op mijn website ARTsmart Talks.

KAMABADE

Tussen Kerst en Oud & Nieuw had Galerie Kers een "life battle" georganiseerd tussen de kunstenaar Kamagurka en David Bade. Deze mannen werken wel vaker samen en vullen elkaar goed aan. Ze zijn op elkaar ingespeeld opdat ze elkaar bewonderen en respecteren en daardoor samen kunnen werken op hetzelfde doek. Het was dan ook leuk om dit proces en kunstwerk life voor onze ogen, gemaakt te zien worden. De heren gaven elkaar volledig de ruimte en het vertrouwen. Mooi om te zien wat er dan ontstaat.

bal tabarin

Zaterdag met mijn eigen oefengroepje naar het Singer museum in Laren. Een mooie tentoonstelling van De Bergense school. Dit is de eerste expressionistische kunststroming in Nederland. Omstreeks 1910 vestigden de eerste kunstenaars zich in het Noord-Hollandse Bergen. Geïnspireerd op de denkbeelden van de Franse kubistische schilder Henri le Fauconnier (1881-1945) werd afgerekend met het impressionisme.

Daar viel mijn oog op een klein werkje (foto links) van Jan Sluijters, een schets eigenlijk, van een groot en bekend werk van hem namelijk: Bal Tabarin (foto rechts). Wat je ziet is een een vrolijk feest gedruis. Het is een aubade aan het licht! Het lijkt wel vuurwerk, maar wie beter kijkt ziet dat het grote kroonluchters zijn. De verhouding tussen de dansvloer en het plafond met de hanglampen is opvallend, het neemt 2/3de van het schilderij in beslag. Het lijkt ook of de mensen het oneindige in dansen of dat de zaal oneindig is. 

Electriciteit is nog maar net uitgevonden en dat is natuurlijk feest! O.a. deze uitvinding zorgt ervoor dat men meer vrije tijd krijgt, men kan dus s'avonds uit. Het nachtleven neemt dan ook een vlucht. Hier worden duidelijk de feeststad Parijs en het licht geëerd.