El Anatsui en de heilige taal van kleur
Het goud is meteen wat in het oog springt naast het rood, zwart en andere kleuren erin zijn verwerkt. Je staat voor een groot, golvend wandkleed. Het hangt in plooien zoals zware zijde zou hangen, het valt en vouwt zich als een gewaad. En aangetrokken door de schakeringen van kleur kom je dichterbij.
Het zijn flessendoppen. Duizenden en duizenden platgeslagen aluminium flessendoppen, aan elkaar geregen met koperdraad. Afval. Weggegooid door mensen, van de straat geraapt, uit zakken gehaald die tussen de bosjes werden gevonden.
Wie is El Anatsui?
El Anatsui werd in 1944 geboren in Ghana en woont en werkt in Nigeria. Vanaf 1999 maakt hij reusachtige wandsculpturen van gebruikte flesdoppen en sluitzegels, samengevoegd met koperdraad — geworteld in de Afrikaanse beeldtradities, maar tegelijk universeel in hun impact. Zijn werken hangen in het MoMA, het Centre Pompidou en het Stedelijk Museum in Amsterdam. In 2015 ontving hij de Gouden Leeuw voor Lifetime Achievement op de Biënnale van Venetië.
Wat er in die doppen zit
Het bijzondere van Anatsui’s werk is dat de schoonheid en de zwaarte onlosmakelijk aan elkaar verbonden zijn. De wandkleden zien eruit als weelderig textiel en ze vertellen een verhaal over uitbuiting, slavernij en de lange schaduw van het kolonialisme.
De flessendoppen die hij gebruikt zijn niet willekeurig. Het zijn doppen van drankflessen rum, gin, bier. En precies die dranken spelen een duistere rol in de Afrikaanse geschiedenis. Europeanen brachten alcohol mee naar Afrika als ruilmiddel. Drank werd ingeruild voor mensen.
Tegelijkertijd verwijst zijn werk naar het heden: Europa dumpt nog altijd grote hoeveelheden afval in Afrika. Wat wij weggooien, belandt op grote afvalbelten op een ander continent. Dat is de kern van zijn kunst: hij weigert te kiezen tussen mooi en pijnlijk. Hij laat ze naast elkaar bestaan, in hetzelfde beeld, in dezelfde golvende plooien.
Klimt en de heilige taal van kleur
Klimt is een schilder die kleur behandelt als iets sacraals. De goudkleurige vlakken in zijn werk zijn niet decoratief ze verwijzen naar de Byzantijnse mozaïektradities, naar ikonen, naar het idee dat de zichtbare wereld iets van het goddelijke in zich draagt. In De Kus zijn de twee figuren bijna volledig opgelost in een gouden mantel vol bloemen en geometrische patronen. Ze zijn geen individuen meer ze zijn een moment, een samensmelting, een ritus.
Kleur is bij Klimt geen esthetische keuze. Het is een taal. Goud spreekt van het eeuwige. Van wat de tijd overstijgt. Van het sacrale dat in het gewone schuilt. En precies diezelfde taal spreekt El Anatsui alleen maakt hij zijn goud van afval.
Wat dit met ons doet
In onze podcast vragen we altijd: wat doet dit met jou, in je lijf?
Bij Anatsui begint het met bewondering de schaal, het goud, de rijkdom. Het samenwerken en dan tot een werk komen. Bij Klimt is het zachter De Kus nodigt je uit stil te staan bij het sacrale van een liefdeskus, bij wat heilig is in een moment van verbinding.
Samen stellen ze de vraag die ook de kern is van onze podcast: De manier waarop we kijken, verandert hoe we leven. Wat is er bij jou verandert in het kijken naar dit werk?
Luister naar de aflevering via Spotify en vertel ons: wat doet dit met jou?
“Tussen Kunst en Onze Natuur” is een podcast van Leonie Mijnlieff en Marcel Collignon over de relatie tussen kunst, mens en natuur. Nieuwe afleveringen verschijnen op Spotify.